Αφήστε τα μίση

Εξι χρόνια πολεμάνε σκληρά οι Μήδοι, με ηγέτη το βασιλιά Κυαξάρη και οι Λυδοί, με τον Αλυάττη.
Η μάχη όμως στον ποταμό Αλυ γίνεται στις 28 Μαϊου του 584 πΧ και ξαφνικά η μέρα αρχίζει να γίνεται νύχτα.
Εχουμε ολική έκλειψη ηλίου, την οποία είχε προβλέψει ο δαιμόνιος Θαλής ο Μιλήσιος, έχοντας μάθει καλά να υπολογίζει τους σάρους των Χαλδαίων.
Ο Ηρόδοτος [Ι, 74] τα λέει όλα και καλά.

Οι πολεμιστές είδαν την έκλειψη σα σημάδι ειρήνης, βόηθησαν και οι διαπραγματευτές, ο Συέννεσις από την Κιλικία και ο Λαβύνητος από τη Βαβυλώνα, δώσανε όρκους αλλά, το κυριότερο, ο Αλυάττης πάντρεψε την κόρη του Αρύηνι με τον Αστυάγη, γιο του Κυαξάρη.
Μια ματιά στον ουρανό εκείνης της μέρας.

Ηταν η πρώτη έκλειψη που έχουμε ιστορικά στοιχεία και μπορούμε σήμερα να προσδιορίσουμε πότε συνέβη.

Στα βήματα των μεγάλων ερευνητών

Η βαρύτητα ήταν από παλιά δύσκολο και απρόσιτο θέμα.
Ο Αριστοτέλης παρασύρθηκε και θεώρησε ότι ένα βαρύ σώμα πέφτει πιο γρήγορα από ένα ελαφρό και έβαλε την ανθρώπινη σκέψη σε λάθος μονοπάτια για δυό χιλιάδες χρόνια.
Ο Galileo παίρνει τη μεγάλη απόφαση και την ακόμα μεγαλύτερη ευθύνη να κάνει μετρήσεις για να δει τι συμβαίνει. Υποψιάζεται ότι ο μεγάλος πολυέλαιος στην εκκλησία του Αγίου Πέτρου κάνει ισόχρονες ταλαντώσεις. Πώς να το διαπιστώσει όμως, ρολόγια δεν υπάρχουν. Είναι τόσο το πάθος του που μετράει την περίοδο της ταλάντωσης με το σφυγμό του χεριού του. Τα συμπεράσματα άργησαν, ήταν τόσο ταραγμένος που ο σφυγμός του έκανε τα δικά του παιχνίδια. Οι υποψίες του όμως επαληθεύτηκαν, ένα εκκρεμές κάνει ισόχρονες ταλαντώσεις μέχρι να σταματήσει, άρα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μέτρηση του χρόνου. Τα επόμενα βήματα δεν περιμένουν. Αφήνει μεταλλικά σφαιράκια να πέφτουν από ψηλά ή να κυλάνε σε επικλινείς ράγες και διαπιστώνει ότι ο χρόνος είναι ίδιος άσχετα από το βάρος των σφαιρών. Η αγωνία τώρα γίνεται εφιάλτης, ο Αριστοτέλης έχει κάνει λάθος και άντε να το πεις αυτό στους κατέχοντες. Μια ζωή στην περιφρόνηση και τον κατατρεγμό, η ρότα όμως έχει αλλάξει, καλές οι θεωρίες, κάθε τρεις και λίγο ακούμε κι από μία, αλλά να κάνουμε και καμμιά πειραματική επαλήθευση για να βλέπουμε πού πάμε.

Ο Newton έρχεται στον κόσμο ένα χρόνο μετά το θάνατο του Galileo. Εχουν μεσολαβήσει οι εκπληκτικές σε ακρίβεια μετρήσεις του Tycho Brahe και η περιγραφή των κινήσεων των πλανητών από τον Kepler. Είναι όλα έτοιμα να αναζητήσουμε πια τις αιτίες, αρκεί κάποιος να τολμήσει.
Ο  Newton μετά από διεξοδική μελέτη των αρχαιοελληνικών μαθηματικών έχει μελετήσει αναλυτικά τις κινήσεις των ουρανίων σωμάτων αλλά κρατάει για δεκαπέντε χρόνια τις μελέτες στο συρτάρι. Είναι η καταλυτική επίδραση του μεγάλου αστρονόμου Halley που φέρνει στο φως το εκπληκτικό σύγγραμμα Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica τον Ιούλιο του 1687.

Η δομή, η αρτιότητα και το αυστηρό ύφος μόνο με το έργο του Ευκλείδη και του Αρχιμήδη μπορούν να συγκριθούν.
Η διαλεκτική της νέας θεμελίωσης της Μηχανικής είναι πρωτοφανής.
Θα μελετήσουμε με μεγάλη προσοχή τις τροχιές των ουρανίων σωμάτων και θα βγάλουμε το αίτιο σαν συμπέρασμα της κίνησης.
Είναι ήδη γνωστό ότι οι πλανήτες γράφουν ελλειπτικές τροχιές και οι κομήτες υπερβολές ή παραβολές. Η δύναμη της έλξης που παράγει τέτοιες τροχιές είναι αντιστρόφως ανάλογη προς το τετράγωνο της απόστασης από τον ήλιο, που δεσπόζει βαρυτικά στο ηλιακό μας σύστημα.
Η απόδειξη είναι ξεκάθαρη, ο νόμος της παγκόσμιας έλξης βγήκε μέσα από τις ιδιότητες των κωνικών τομών !!

Ο Halley ήταν και ο χρηματοδότης της έκδοσης, ίσως χωρίς αυτόν το έργο να έμενε στο συρτάρι, όπως πολλά άλλα του κορυφαίου Isaac Newton.

Ο Seneca, ο Kepler και οι κομήτες

Ο Kepler το 1619 κυκλοφορεί το βιβλίο του DE COMETIS LIBELLI TRES. Κάτω από τους τίτλους υπάρχει μία φράση από τον Ρωμαίο φιλόσοφο και ποιητή Seneca του 1^ου αιώνα μΧ, παρμένη από το βιβλίο του NATURALIUM QUAESTIONUM.

Τι έκανε όμως τον Kepler να ανατρέξει σε αυτό το κείμενο ;;

Ας δούμε λίγο την προϊστορία στα γραφόμενα για τους κομήτες. Από το ξεκίνημα της παρατήρησης του ουρανού όλα στηρίχτηκαν στην επανάληψη. Ο ήλιος, η σελήνη, τα κοντινά αστέρια αλλά και οι μακρινοί αστερισμοί είχαν μια περιοδικότητα, αύριο ή σε 15 μέρες ή σε 5 χρόνια θα ήταν πάλι στην ίδια θέση και θα έκαναν την ίδια διαδρομή. Αυτή η σιγουριά έκανε τους παρατηρητές του ουρανού να ξεθαρρέψουν, να δώσουν ονόματα στα αστέρια και να φανταστούν σχήματα στους αστερισμούς, ζυγός, τοξότης, κριός, ψάρια, φίδια κλπ. 

Και εκεί που έμπαιναν τα πράγματα σε τάξη, εμφανιζόταν ξαφνικά ένας κομήτης, έκανε έντονη την παρουσία του στο νυχτερινό στερέωμα, είχε και ουρά, έγραφε κάποια άγνωστη και απρόβλεπτη διαδρομή για λίγες νύχτες και μετά εξαφανιζόταν. Οι αστρολόγοι στα παλάτια της Βαβυλώνας και στους ναούς του Αμόν Ρα είχαν οριστική δυσκολία, το μόνο που ήξεραν είναι ότι κάτι τέτοιο είχε συμβεί ξανά στο παρελθόν, αλλά χωρίς κανένα στοιχείο ταυτοποίησης και πιθανής περιοδικότητας. Ετσι, κατ' ανάγκην, οι κομήτες συνδέθηκαν με κάτι κακό που θα συνέβαινε, κάποιο μήνυμα εξ ουρανού για επικείμενες καταστροφές.

Οι πρώτοι υλιστές φιλόσοφοι προσπάθησαν να ερμηνεύσουν τη δημιουργία των κομητών σαν αποτέλεσμα προσέγγισης δύο άστρων [Δημόκριτος-Αναξαγόρας]. Αμέσως μετά έρχεται η καθοριστική τοποθέτηση του Αριστοτέλη:Οι κομήτες είναι ατμοσφαιρικά φαινόμενα, τοπικές εξατμίσεις ή αναθυμιάσεις που συνδέονται με επικείμενες αλλαγές του καιρού, ξηρασίες, ίσως και σεισμούς κλπ. Το κύρος και η αυθεντία του μεγάλου Σταγειρίτη φιλόσοφου δημιούργησε ανυπέρβλητα εμπόδια στα θέματα που έκανε λάθος, ιδιαίτερα όταν η τεκμηρίωση ήταν φτωχή σε δεδομένα. Ετσι φτάνουμε στον 1ο μΧ αιώνα χωρίς καμμιά ιδιαίτερη συνεισφορά στη λύση του μυστηρίου των κομητών.

Η παρέμβαση του μεγάλου φιλόσοφου, ιστορικού και ποιητή Lucius Annaeus Seneca είναι κατ' αρχήν παράξενη. Παρ' ότι δεν είναι μαθηματικός ή αστρονόμος, στο βιβλίο του Naturalium Quaestionum ασχολείται με τους κομήτες, κάνει πολύ προσεκτική κριτική στον Αριστοτέλη και σε όσους ασχολήθηκαν με το θέμα (Επιγένης, Απολλώνιος κλπ), δεν είναι ικανοποιημένος με τις απόψεις τους, αλλά δεν είναι σε θέση να προτείνει καινούργιες θεωρίες και πολύ περισσότερο να τις τεκμηριώσει.

Ετσι καταλήγει σε μια εξαιρετικά ποιητική αλλά και προφητική παράγραφο

“Κάποια μέρα όλα αυτά τα άγνωστα σε μας θα ξεκαθαρίσουν. Ισως μια γενιά δεν φτάνει για να διερευνηθούν τόσο σπουδαία θέματα. Οι άνθρωποι στο μέλλον θα αναρωτιούνται πώς δεν καταφέραμε να διαλευκάνουμε τόσο απλά και θεμελιώδη ζητήματα. Θάρθουν όμως κάποιοι στο μέλλον και θα μας εξηγήσουν από ποιές περιοχές του σύμπαντος έρχονται οι κομήτες, γιατί είναι τόσο μακριά από τους άλλους πλανήτες, πόσο μεγάλοι είναι και από τι υλικά αποτελούνται.”

Η τοποθέτηση βέβαια αυτή δεν αποτελεί κίνητρο για τους φιλοσόφους, μαθηματικούς και αστρονόμους, είναι και η αντιπαράθεση προς τον Αριστοτέλη όλο και πιο δύσκολη, οι φιλοσοφικές σχολές σιγά σιγά κλείνουν, ο μεσαίωνας έρχεται, οι κομήτες όμως συνεχίζουν να εμφανίζονται απροειδοποίητα και να συνδέονται όλο και πιο πολύ με καταστροφές, είναι η οργή των ουρανών που πέφτει στο κεφάλι των αμαρτωλών.
Από τις επιγραφές στα μάρμαρα της Πάρου, 3ος αι. πΧ

τις αφηγήσεις του Διόδωρου του Σικελιώτη, 2ος αι. πΧ

την πτώση της Κορίνθου το 146 πΧ

μέχρι τις δραματικές περιγραφές του Venerable Bede, τον 7ο αι. μΧ

οι κομήτες δίνουν ευκαιρίες για διασπορά πανικού.
Καταλαβαίνει λοιπόν κανείς πόσο δύσκολο ήταν να αρχίσουν κάποιοι αστρονόμοι να διατυπώνουν ορθολογιστικές θεωρίες για την προέλευση των κομητών. Πρωτοπόροι ήταν ο Paolo Dal Pozzo Toscanelli (1397-1482),

ο Girolamo Fracastoro (1483-1553), στα Homocentrica, 1538, που πρώτος διατύπωσε την άποψη ότι η ουρά του κομήτη έχει την διεύθυνση της ευθείας που ενώνει τον κομήτη με τον ήλιο 

και ο Pietro Apiano (1495-1552) στο Astronomicum Caesarum (1540)

Ο Apiano ειδικά, εκτός από μαθηματικός και αστρονόμος ήταν και τυπογράφος, είχε δικό του τυπογραφείο και έτσι παρουσίασε τυποτεχνικά αριστουργήματα που σίγουρα έδιναν έμφαση στις καινούργιες μελέτες.
Ετσι ο Kepler, έχοντας ήδη την ηλιοκεντρική θεωρία του Κοπέρνικου και τις εκπληκτικής ακρίβειας μετρήσεις του Tycho Brahe, αρχίζει να σχεδιάζει τους νόμους της κίνησης των πλανητών και να αναρωτιέται για τις αιτίες. Μέσα σε αυτά διατυπώνει πρώτος την άποψη ότι η ουρά των κομητών οφείλεται στην επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας

Σε όλα αυτά τα τολμηρά, αναζητώντας στηρίγματα στο παρελθόν, βρίσκει μόνο τον Seneca και έτσι παραθέτει το απόσπασμα στο βιβλίο του.
Η γκραβούρα που ακολουθεί δείχνει καθαρά τη διαμάχη των αστρονόμων, που χωρίζονται σ' αυτούς που επιμένουν Αριστοτελικά ότι οι κομήτες είναι ατμοσφαιρικά φαινόμενα [αριστερά], ότι κινούνται σε καμπύλες τροχιές όπως οι πλανήτες [κέντρο] ή ότι κινούνται σε ανεξάρτητες ευθύγραμμες τροχιές [δεξιά].

Η προεργασία όμως έχει γίνει, σύντομα εμφανίζεται το κορυφαίο έργο του Newton Principia Mathematica [1687], το σύμπαν αποκτάει πλέον νόμους ξεκάθαρους

και οι πειραματικές αποδείξεις πέφτουν βροχή, όπως η παραβολική τροχιά του κομήτη του 1680, με μετρήσεις του ίδιου του Newton.

Σήμερα ξέρουμε πολύ περισσότερα για τους κομήτες, τη σύσταση, την προέλευση, την τροχιά και την επανεμφάνισή τους, ο φόβος όμως του μέσου ανθρώπου δεν έχει εκλείψει και ίσως δεν θα εκλείψει ποτέ για αυτούς τους παράξενους ταξιδιώτες της νύχτας.

Το θεώρημα-κρίκος

Μετά τον τραγικό θάνατο της Υπατίας το 415 μΧ παύει ουσιαστικά η πρωτογενής μαθηματική δημιουργία.

Ειδικά στην αστρονομία επικρατούν αλλοπρόσαλλες απόψεις. Κάθε αναφορά στον αρχαιοελληνικό ορθολογισμό πολεμιέται με κάθε τρόπο, ο θρησκευτικός φανατισμός δεν δίνει τόπο στην ποιότητα των επιχειρημάτων, η αντίληψη για τον κόσμο πρέπει να προσαρμοστεί ξανά σε όσες πληροφορίες δίνει η Γένεσις. Οι φιλοσοφικές σχολές κλείνουν η μία μετά την άλλη, οι βιβλιοθήκες υφίστανται τη βαρβαρότητα της στατοκεντρικής ηγεσίας ή του φανατικού πλήθους.

Στους σκοτεινούς αυτούς καιρούς όμως υπάρχει ένα έντονο ενδιαφέρον των Αράβων για τα Ελληνικά μαθηματικά και την αστρονομία. Τα έργα του Ευκλείδη, του Αρχιμήδη, του Πτολεμαίου, του Ιππαρχου και άλλων μεγάλων διανοητών μεταφράζονται στα νέα κέντρα έρευνας στη Συρία, στο Ιράκ και στην Περσία. Η Μεγίστη Σύνταξις του Πτολεμαίου, το ευαγγέλιο της αστρονομίας από τον 2^ο αιώνα μΧ, βαφτίζεται al-majisṭī (المجسطي), μεταφράζεται για πρώτη φορά τον 8^ο αιώνα από τον Sahl ibn Bishr και  αποτελεί τη βάση κάθε αστρονομικής μελέτης στις χώρες της μεσοποταμίας. Ετσι αρχίζουν σιγά σιγά να εμφανίζονται και κριτικά σχόλια, τα οποία μετά τον 10^ο αιώνα δίνουν και τα πρώτα δείγματα πρωτότυπων θεωρημάτων.

Ενας από τους κυριότερους εκπρόσωπους του Αραβικού πνεύματος στα χρόνια του μεσαίωνα ήταν και ο Nasir al-Din al-Tusi [1201-1274], από την πόλη Tus της Περσίας [γνωστή και με το όνομα Σούσια, από την εποχή του Μεγαλέξανδρου].

Γρήγορα γίνεται ένας πολυμαθής επιστήμονας που διαπρέπει στη φιλοσοφία, τα μαθηματικά, την αστρονομία, τη φυσική, τη χημεία και την βιολογία, διατυπώνοντας απόψεις που φάνηκαν μετά πολλούς αιώνες στη δύση [διατήρηση της μάζας, Lavoisier, εξέλιξη των ειδών, Darwin, αυτονομία της τριγωνομετρίας κ.ά.

Μέσα σε ένα περιβάλλον απόλυτης καταστροφής από τους Μογγόλους κατακτητές, καταφέρνει να πείσει τον Hulagu Khan,

εγγονό του Genghis Khan, να ιδρύσει ένα σύγχρονο αστεροσκοπείο στην πόλη Maragheh το 1259, που γνωρίζει πλήρη άνθηση για περισσότερα από 50 χρόνια, συγκεντρώνοντας την αφρόκρεμα των αστρονόμων της ανατολής.

Εκεί, σε μία από τις αστρονομικές του μελέτες που είχαν σκοπό τη βελτίωση των θεωριών του Πτολεμαίου, διατυπώνει το θεώρημά της υποκυκλοειδούς.

Ενας κύκλος ακτίνας R κυλάει μέσα σε έναν κύκλο διπλάσιας ακτίνας. Τότε ένα σημεία του μικρού κύκλου θα ταλαντώνεται κατά μήκος μιας διαμέτρου του μεγάλου κύκλου.

Ετσι παράγει μία ευθύγραμμη κίνηση σαν αποτέλεσμα κυκλικών κινήσεων.

Η εφαρμογή του θεωρήματος αυτού εξηγεί με πολύ κομψό τρόπο την ανάδρομη κίνηση των πλανητών.

Ο Tusi ενδέχεται να ήταν ενήμερος στα σχόλια του Πρόκλου από τον 5^ο αι. μΧ.

Πιο ενδιαφέρουσα είναι όμως η εμφάνιση πανομοιότυπου θεωρήματος και σχημάτων από τον Κοπέρνικο, τον 15^ο αιώνα στο 4^ο κεφάλαιο του επαναστατικού βιβλίου του De revolutionibus.

Επειδή ο Κοπέρνικος δεν αναφέρει πηγές, ενδέχεται να γνώρισε τα συγγράμματα του  Tusi στην αραβική ή να είχε δεί την ελληνική μετάφραση από τον Γρηγόριο Χιονιάδη, που σπούδασε αστρονομία στη μεσοποταμία γύρω στο 1300 μΧ και μετέφρασε πολλά έργα στα ελληνικά.

Η έρευνα για την προέλευση των ιδεών του Κοπέρνικου συγκέντρωσε τον περασμένο αιώνα διαλεχτούς ερευνητές, όπως τους Pingree, Neugebauer, Kennedy, Hartner,  Swerdlow, Saliba, Veselovsky και άλλους.

Το θεώρημα του Nasir al-Din al-Tusi, ένα από τα πολύ λίγα μέσα στα χίλια χρόνια του μεσαίωνα, σύνδεσε την αρχαιοελληνική παράδοση με τα θαρραλέα βήματα της αναγέννησης και κράτησε τη σπίθα της έρευνας του ορθού λόγου ζωντανή, γιατί κάθε μεσαίωνας, αργά ή γρήγορα, πάιρνει τέλος.

Δύο μοίρες σε εκατόν πενήντα χρόνια

Στον αστερισμό της Παρθένου το λαμπρό κάτω αριστερά αστέρι ονομαζόταν Στάχυς.

Ο Τιμόχαρις και ο Αρίστυλλος, γύρω στο 300 πΧ, εντόπισαν τον Στάχυ σε απόσταση 8 μοιρών από το σημείο της φθινοπωρινής ισημερίας. Οι μετρήσεις τους ήταν ακριβείς και αξιοσέβαστες στους επόμενους αστρονόμους.
150 χρόνια αργότερα ο Ιππαρχος επαναλαμβάνει τη μέτρηση με την γνωστή ακρίβεια και προσοχή. Ο Στάχυς τώρα όμως απέχει 6 μοίρες. Διασταυρώνει το αποτέλεσμα με άλλα αστρονομικά δεδομένα, εμπιστεύεται τις σωστές μετρήσεις των προκατόχων του και συλλαμβάνει την υπερβατική ιδέα της μετάπτωσης των ισημεριών.
Το σύστημα των ακίνητων απλανών τελικά κινείται, με μια πολύ αργή κίνηση, δύο μοίρες κάθε 150 χρόνια.
Με αυτό το φτωχό χρονικά δεδομένο ο Ιππαρχος αντιλαμβάνεται ότι πρόκειται για μια περιοδική κίνηση, μετά από 26000 χρόνια οι αστερισμοί θα ξαναείναι στην ίδια θέση !!

Διακόσια χρόνια αργότερα ο Πτολεμαίος περιγράφει με σαφήνεια τους υπολογισμούς του Ιππαρχου και επαληθεύει την ορθότητα με δικές του νεώτερες μετρήσεις.

Στην πρώτη σελίδα του  άτλαντα Firmamentum Sobiescianum του Johannes Hevelius (1687) ο Ιππαρχος έχει την πρώτη θέση δεξιά της μούσας Ουρανίας, μαζί με τους άλλους μεγάλους αστρονόμους.*

Είναι η εποχή που η Νευτώνεια φυσική ρίχνει φως στη μετάπτωση των ισημεριών. Η γή κινείται σαν μια αργή σβούρα στο σύμπαν και ο άξονάς της διαγράγει έναν κύκλο σε 26000 χρόνια, μέχρι να ξανάρθουν όλα στη θέση τους.

Και να φανταστεί κανείς ότι όλοι οι συλλογισμοί του Ιππαρχου είχαν γίνει με βάση το γεωκεντρικό σύστημα !!

Στον χάρτη αυτό βλέπουμε σημειωμένο με τη βοήθεια του προγράμματος KStars τον Στάχυ το 2013 και εκατόν πενήντα χρόνια πριν αλλά και τις θέσεις του στην εποχή του Τιμόχαρι και του Ιππαρχου.

Τον Δεκέμβρη του 346μΧ ο Στάχυς του αστερισμού της Παρθένου πέρασε από την 12η ώρα του ουράνιου ισημερινού. Στην παρακμάζουσα Ρώμη, επί αυτοκρατορίας του Flavius Julius Constans Augustus  αρχίζουν να τυπώνονται νομίσματα με τη φράση FEL TEMP REPARATIO, oι ευτυχισμένες μέρες θα ξανάρθουν. Ο Ιππαρχος, 500 χρόνια πριν, τους είχε πει ότι αυτό θα ξανασυμβεί μετά από 26000 χρόνια.

___________________________
*Linda Hall Library

Ο Αυτόλυκος, ο Ορίζων και ο αριθμός Εννέα

Ο Αυτόλυκος από την Πιτάνη της Μικρασίας [360-290 πΧ] ήταν μαθηματικός, αστρονόμος και γεωγράφος. Για τη βιογραφία του ξέρουμε πολύ λίγα πράγματα.

Ηταν δάσκαλος του Αρκεσίλαου και μ’ αυτή την ευκαιρία τον αναφέρει ο Διογένης ο Λαέρτιος, πληροφορώντας μας ότι μεταναστεύσανε και οι δύο στις Σάρδεις.

Τα βιβλία του «Περί κινουμένης σφαίρας» και «Περί επιτολών και δύσεων» είναι τα αρχαιότερα συγγράμματα που φτάσανε μέχρι τις μέρες μας στην αρχική τους μορφή.

Χρησιμοποίησε πρώτος τη λέξη ορίζων για να περιγράψει τον νοητό κύκλο που περιβάλλει το βλέμμα του γήινου παρατηρητή.
Ο τελικός ορισμός βρίσκεται πολύ σύντομα στα Φαινόμενα του Ευκλείδη.

Μετά η λέξη απέκτησε κυρίως αυτή την έννοια, πέρασε σαν Horizon στα Λατινικά στις μεσαιωνικές μεταφράσεις του Φραγκίσκου Μαυρόλυκου και μετά ενσωματώθηκε στις Λατινογενείς γλώσσες απαράλλαχτη.

Ηταν άραγε τυχαία η επιλογή της λέξης ;;

Ισως όχι. Ανατρέχοντας στην ορολογία των Πυθαγόρειων, ο αριθμός εννέα, το απώτατο όριο των αριθμών, ονομαζόταν Ωκεανός αλλά και Ορίζων, όπως μας πληροφορεί ο Ιάμβλιχος στα Θεολογούμενα Αριθμητικά.

Οσο για τις επιτολές ή ανατολές του ήλιου, της σελήνης και των άστρων, εκεί τα ετυμολογικά είναι απλά. Τέλλω σημαίνει διεκπεραιώνω και επιτέλλω ή ανατέλλω σημαίνει αυτό που συμβαίνει, κάνω ξανά τη δουλειά μου. Τόσο απλά.

Αυτή την παράξενη κουλτούρα κουβαλάει μέχρι τις μέρες μας και ο ταπεινός ασυρματιστής, που θα μείνει ιδανικός και ανάξιος εραστής, χωρίς να σχίσει τη θολή γραμμή των οριζόντων.